Stolpersteine, in het Nederlands vaak struikelstenen genoemd, zijn kleine gedenkstenen die herinneren aan slachtoffers van de nazi-vervolging. Ze liggen in het trottoir, voor het laatste zelfgekozen woonadres. Wie langs loopt, “struikelt” niet echt, maar staat wél even stil bij een naam, een leven en een verhaal dat niet vergeten mag worden.
Elke Stolperstein wordt met de hand gemaakt. De tekst wordt met hamer en slagletters in de messing plaatjes geslagen, die vervolgens worden bevestigd op een betonnen steen van 10 bij 10 centimeter. De productie gebeurt onder toezicht van Gunter Demnig in zijn atelier in Duitsland. Sinds 2021 is er daarnaast een werkplaats in de tuin van het Goethe-Institut in Amsterdam, waar maandelijks meer dan honderd stenen worden vervaardigd voor de hele Benelux.
De Nazi’s hadden een uitgebreid systeem opgezet om mensen die zij uit de maatschappij wilden verwijderen, zoals Joden, communisten en verzetsmensen, op te sporen en hen de vrijheid, en vaak het leven, te ontnemen. In Nederland stonden een viertal plaatsen centraal in het deportatiesysteem van de Nazi’s: het Oranjehotel in Scheveningen, Kamp Amersfoort, Kamp Vught en Kamp Westerbork. Dit laatste kamp was vooral bedoeld voor Joden. Vanuit deze kampen werden gevangenen gedeporteerd, vaak zonder een proces te hebben ondergaan, naar de vele concentratiekampen in Duitsland (zoals Dachau, Buchenwald, Neuengamme) en vernietigingskampen in Polen (zoals Auschwitz, Sobibor, Treblinka). In de vernietigingskampen werden zeer velen direct bij aankomst vermoord, in alle kampen werden gevangenen als dwangarbeiders tewerk gesteld onder erbarmelijke omstandigheden die zeer velen uiteindelijk het leven kostten.
Meer informatie over Gunter Demnig en het project Stolpersteine is te vinden op de website van Gunter Demnig en die van het Goethe-Institut.
Wilt u weten of er in uw huis Joodse slachtoffers hebben gewoond, dan kunt u dat opzoeken via joodsmonument.nl.
Voor informatie over oorlogsslachtoffers in het algemeen (naast Joden ook roma, sinti, verzetsmensen, Nederlandse krijgsgevangenen en slachtoffers van arbeidsinzet) kunt u terecht op oorlogsbronnen.nl. Deze website brengt verschillende archieven en bronnen samen en verwijst onder meer naar de website van de oorlogsgravenstichting.nl.
Daarnaast is er de database Stolpersteine.app, waarin struikelstenen in Nederland, België en de rest van Europa worden verzameld. Ook dit is een levend archief, dat voortdurend wordt aangevuld.