| Naam | Geboren | Omgekomen |
| Breebaart, Pieter Christiaan “Piet” |
Voorburg, 19.06.1918 |
Rotenburg, 26.05.1945 |
| Breebaart, Willem Johannes “Pim” | Voorburg, 17.06.1921 | Uelzen, 15.04.1945 |
|
Breebaart, Arnoldus Teunis “Nol” |
Rijswijk, 03.07.1923 | Lübecker Bocht, 03.05.1945 |
| Kleijn, Albert | Brummen, 15.12.1920 | Ludwiglust, 05.05.1945 |
De familie Breebaart woonde vanaf 1921 aan de Oranjelaan 25 en vanaf 1926 aan de Oranjelaan 47 in Rijswijk. Vader Abraham Benjamin Breebaart en moeder Wies Breebaart–van den Bergh hadden vier zonen, Piet, Bram, Pim en Nol. Zij deelden hun belangstelling voor techniek, radio’s en zenders met hun vader. Al in jaren twintig vóór de oorlog experimenteerden zij op zolder met radio-uitzendingen voor Radio Rijswijk. In 1926 startte Bram sr. een elektronicawinkel met werkplaats op Oranjelaan 47 en de Rijswijkse Radio Centrale op de Stadhoudersstraat 9. In 1940 waren 2000 woningen aangesloten op deze radiocentrale.
Tijdens de Duitse bezetting groeide deze technische interesse uit tot actief verzetswerk. Vanuit de woning ontstond de verzetsgroep Breebaart, die uiteindelijk uit ongeveer vijfentwintig leden bestond. De groep verzamelde informatie over Duitse activiteiten op vliegveld Ypenburg en stuurde deze met zelfgebouwde radiozenders door naar Engeland. Ze maakten en verkochten radioantennes. Later hielpen zij onderduikers, zorgden voor voedselbonnen en verspreidden illegale kranten. Hun vriend Albert Kleijn sloot zich bij de verzetsgroep aan.
Op 12 december 1944 ging het mis. Tijdens een bijeenkomst van de verzetsgroep (25 mannen en vrouwen), vielen Duitse SD’ers het huis aan de Oranjelaan binnen. Zij arresteerden vader Bram Breebaart sr., zijn vier zonen Piet, Bram jr., Pim en Nol en hun vriend Albert Kleijn. Ook Jacob Johannes (Jaap) van der Put, ambtenaar bij Rijkswaterstaat, componist en organist werd opgepakt. Jaap van der Put en Pim Breebaart waren vaste organisten van de Gereformeerde kerk Laan Hofrust. Zij waren op het moment van de razzia de kerstviering in de kerk aan het voorbereiden. Verder werden nog ongeveer vijfendertig anderen, waaronder werknemers van de firma Breebaart en klanten die op dat moment de winkel bezochten, geïnterneerd.
Alle gevangenen werden overgebracht naar het Oranjehotel in Scheveningen. Mevrouw Breebaart bleef alleen achter, de woning werd door de bezetter leeggehaald. Vader Breebaart sr., Jaap van der Put, Gerrit Toet en Jannes Vegter, twee werknemers van het bedrijf Breebaart, werden vlak voor Kerstmis vrijgelaten.
Op verschillende momenten eind februari en begin maart 1945 volgde transport naar Kamp Amersfoort. Daar verbleven de gevangenen meestal een aantal dagen, waarna zij met een van de laatste transporten naar concentratiekamp Neuengamme in Duitsland werden gebracht. Vanaf dat moment raakten de broers van elkaar gescheiden en kwamen zij terecht in verschillende buitenkampen.
Pieter Christiaan “Piet” Breebaart
Piet was al voor de oorlog in Delft afgestudeerd als ingenieur elektrotechniek. Na aankomst in Neuengamme raakte hij ernstig verzwakt. Hij kwam terecht in het kamp Stalag X B Sandbostel. Kort na de bevrijding overleed hij op 26 mei 1945 in het 86e Britse Hospitaal in Rotenburg, waarschijnlijk aan de gevolgen van vlektyfus. Omdat zijn lichaam kon worden geïdentificeerd, werd hij in mei 1953 herbegraven op het Nationaal Ereveld in Loenen.
Abraham “Bram” Breebaart jr.
Bram had zijn opleiding architectuur voor de oorlog voltooid. Als enige van de opgepakte broers wist hij de oorlog te overleven. Tijdens het transport naar Duitsland sprong hij bij Deventer uit de trein. Hij werd echter bij Barneveld opnieuw opgepakt en teruggebracht naar Kamp Amersfoort. Maar de treinen konden door de bombardementen Duitsland niet meer bereiken. Na de oorlog keerde hij terug naar Rijswijk. Later vertelde hij op scholen over zijn ervaringen en hield daarmee de herinnering aan zijn broers en de andere leden van de verzetsgroep levend.
Willem Johannes “Pim” Breebaart
Pim studeerde in 1942 af als organist en componist, hij werd aansluitend benoemd tot tweede organist in de kerk aan de Laan Hofrust. Hij kwam in Neuengamme terecht in het buitenkamp Uelzen. Daar overleed hij volgens medegevangenen op 15 april 1945, vermoedelijk als gevolg van ziekte en uitputting. Hij werd begraven in een massagraf.
Arnoldus Teunis “Nol” Breebaart
Nol, de jongste van de broers, studeerde nog elektrotechniek. Via Neuengamme en het buitenkamp Uelzen werd hij met tienduizend andere gevangenen gedwongen naar Lübeck aan de Oostzee te lopen. De overlevende duizenden gevangenen werden in de laatste dagen van de oorlog in de passagiersschepen Cap Arcona en de Thielbeck geladen. Op 3 mei 1945 hebben Engelse jachtvliegtuigen deze schepen in de Lübecker Bocht gebombardeerd. Nol en vele duizenden gevangenen kwamen hierbij om het leven.
Albert Kleijn
Albert Kleijn woonde aan de Haagweg 12. Als oudste van het gezin Kleijn. Zijn ouders, Lammert (Bert) Kleijn en Aagje Kruijswijk hadden daar een bloemenzaak en hoveniersbedrijf. Albert was een goede vriend van de gebroeders Breebaart en lid van dezelfde verzetsgroep. Na zijn arrestatie werd hij via Neuengamme overgebracht naar Wöbbelin. Begin mei 1945 overleed hij in Ludwigslust, kort voor het einde van de oorlog. Hij werd daar begraven op het plaatselijke kerkhof.
De hechte band tussen de familie Kleijn, Breebaart en Van der Put mag als bijzonder te worden beschouwd. Vlak na de oorlog verloofden Leendert (Leo) van der Put (1923), zoon van Jaap van der Put zich met Aagje (Ank) Kleijn, dochter van Lammert en Aagje Kleijn. Tot op hoge leeftijd onderhielden de families een hechte band.
Albert Kleijn en het gezin Breebaart (foto uit 1942)
Op 11 april 2024 werden voor de woning aan de Oranjelaan 47 vier struikelstenen geplaatst ter herinnering aan Piet, Pim en Nol Breebaart en aan Albert Kleijn. Bij deze plechtigheid waren vier generaties nabestaanden aanwezig. Op verzoek van de familie Kleijn werd de struikelsteen voor Albert geplaatst bij die van de gebroeders Breebaart. Albert was niet alleen bevriend met de familie, maar maakte ook deel uit van dezelfde verzetsgroep en werd tijdens dezelfde razzia gearresteerd.
Piet en Pim Breebaart zijn geboren in Voorburg en worden tevens herdacht op het “Monument voor Vrede en Vrijheid” in het Sijtwendepark in Leidschendam-Voorburg.
Bron
Familie Breebaart
Familie van der Put
Literatuur
[1] M.J. van den Berge, J. van Wijk van Brievingh-Hesselink, Om nooit te vergeten, Historische Vereniging Rijswijk, Rijswijk, 1991
[2] A.B. Breebaart jr., De Rijswijkse Radio Centrale 1926-1940, Kroniek, orgaan van de Historische Vereniging Rijswijk, 1991, afl. 3
[3] S.P. Geertsema, De ramp in de Lübeckerbocht: Nederlanders bij het einde van Neuengamme, 2011
[4] P. Dam, Het laatste transport vanuit Kamp Amersfoort naar Neuengamme en de 15000-serie gevangenen
[5] P. Dam, Het (vergeten) concentratiekamp Stalag XB Sandbostel, 2017